Eind april 2026 verschijnt bij Hollands Diep: 'Mussert - Reis naar het kwaad' van Auke Kok
Hoe was het om Mussert te zijn? Waarom nam hij als ingenieur de fatale afslag naar het fascisme? Waarom vond de Duitse bezetter hem zo irritant?
Bijna iedereen kent de naam Anton Mussert (1894-1946), maar haast niemand kan deze vragen beantwoorden. Auke Kok nam daar geen genoegen mee en dook de archieven in. Hij sprak met familieleden, met nabestaanden van toenmalige intimi en bezocht de plekken waar Mussert woonde en werkte en waar hij verrassend grote mensenmassa’s toesprak. In deze biografie rijst een beeld op van een brutale, ijdele en volhardende nationaalsocialist die zich verrijkt, die er minnaressen op nahoudt (een Joodse kunsthistorica en zijn achternichtje) en die uiteindelijk aan zijn eerzucht ten onder gaat.
Kok volgde het spoor van de NSB-leider in voormalig Nederlands-Indië en concludeert dat diens fatale radicalisering daar, in 1935, moet zijn begonnen. Tijdens zijn succesvolle rondreis op Java en Sumatra kreeg Mussert door alle toejuichingen, zoals Kok schrijft, de tropenkolder. Zelfoverschatting duwde hem naar de marge van het vaderland dat hij meende te moeten redden. Toen Duitsland Nederland binnen viel, kon alleen Hitler hem nog aan de macht brengen.
Musserts collaboratie met de Duitsers was een complexe aangelegenheid van schipperen, wanhopen, toegeven en dwarsliggen. Dat ging door toen hij zich in 1943 ‘Leider van het Nederlandse volk’ mocht noemen. Geloofde hij daar echt in? Zou hij werkelijk nazipremier van een ‘vrij’ Nederland zijn geworden? Maak de reis naar het kwaad mee, met als onverbiddelijk sluitstuk zijn executie op de Waalsdorpervlakte in mei 1946, nu tachtig jaar geleden.
